Πώς θα ήταν ο άνθρωπος αν δεν λειτουργούσε ως μιμητικό ον ανάμεσα στα χρόνια; Αν δεν βασιζόταν στην μνήμη και την παραδοσιακή συνέχεια που λάμβανε από την αρχή της ζωής του; Πώς μπορεί η η σλαβική εθιμοτυπία να λειτουργήσει σαν βασικό ερέθισμα για την καλλιτεχνική θεμελίωση; Μπορεί το σώμα να θυμάται την απώλεια της αγάπης όταν η απώλεια της μνήμης έχει καταλάβει τον άνθρωπο;

Το Antisocial παρουσιάζει την ατομική έκθεση της Αλεξάνδρας Σαμπάλη με τίτλο «ΧΑΡΜΟ-ΛΕΙΠΕΙ». Μια έκθεση για τον έρωτα και τον θάνατο, τη μνήμη και την απώλεια, την χαρά και τη λύπη. Η αλλόκοτη κουλτούρα των Βαλκανίων ως πηγή έμπνευσης σε διαχρονικά ζητήματα της κοινωνίας μας, και η παράδοση και τα έθιμά της ως τρόπος ζωής και όχι απλή ανάμνηση.

Η Αλεξάνδρα Σαμπάλη, έχοντας μεγαλώσει σε μια ελληνική-σλαβογενή οικογένεια σε ένα επαρχιακό χωριό της Μακεδονίας, δημιουργεί μια σειρά από έργα όπου η ελευθερία συχνά δοκιμάζεται από κοινωνικούς κανόνες και συλλογικές ταυτότητες, ενώ ταυτόχρονα μοιάζει να ανασαίνει πιο αβίαστα, μέσα στη σιωπή της φύσης και την απομόνωση. Η χαρμολύπη, είναι η λύπη για ό,τι χάνεται και η χαρά για ό,τι γεννιέται, η διαρκής πάλη και συμφιλίωση ανάμεσα στην ελευθερία και τα δεσμά, στη ζωή και το τέλος της. Τελικά, ίσως εκεί να βρίσκεται και η ουσία της ανθρώπινης ύπαρξης — στη βαθιά αυτή χαρμολύπη που ξεπερνά γεωγραφικά και πολιτισμικά σύνορα. Η χαρμολύπη, είναι ίσως αυτό που σήμερα μάς λείπει.

Ο έρωτας φτερουγίζει παντού και ο θάνατος σφραγίζει αδιακρίτως τις ζωές μας. Εκεί αναδύεται η χαρμολύπη.

«Ο Alan Dundes προέβαλε το φολκλόρ ως τυπικό σύστημα συμβόλων για τον ορισμό μιας τέτοιας «αντι-ταυτότητας», όταν δηλαδή με τον ορό φολκλόρ δεν νοείται πολιτισμικός σχηματισμός γενικά, αλλά με την στενή έννοια του όρου που διατηρήθηκαν στην περιφέρεια σε επαφή αλλά και σε αντίθεση με κυρίαρχα πολιτισμικά συστήματα. Το φολκλόρ είναι ένας υποπολιτισμός, γεωγραφικά συγκεκριμένος σχηματισμός που συμπεριφέρεται απέναντι στον κυρίαρχο πολιτισμό όπως μια διάλεκτος της καθομιλουμένης απέναντι στην επίσημη γλώσσα. Αυτή η σκέψη συντονίζει την ανάγκη για την διατήρηση και την συνέχεια της παράδοσης, της οποίας θεωρούμαι μέρος. «Όπως δεν μπορεί να υπάρξει αντίληψη του εαυτού μας χωρίς αντίληψη των άλλων , έτσι δεν μπορεί να υπάρξει και συνείδηση της ομάδας χωρίς κάποια άλλη ομάδα»(A. Dundes,σε Jacobson-Widding 1983, 239) Πολιτισμική Μνήμη .Έτσι λοιπόν, το γεγονός ότι η κοινωνική αυτή ομάδα που ανέθρεψε την τοπική κοινωνία με τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά της («χαρά- λύπη, λύπη- χαρά»), με ιστορίες ανθρώπων πάνω στην καταπίεση της κουλτούρας τους, αλλά και με τεκμηριωμένες πήγες, γέννησαν την ανάγκη, ως βασικός παράγοντας της ερευνας μου. Έτσι λοιπόν, ερευνώντας και αλλά σημεία της Ελλάδας όπως η Αναφη Ένα νησί με λιγότερους κοινωνικούς περιορισμούς, μια αίσθηση ελευθερίας που έρχεται μέσα από την απόσταση από τα κέντρα εξουσίας και κοινωνικής πίεσης. Η μοναχικότητα, η επαφή με τη φύση, η προσωπική ελευθερία. Παρά τις διαφορές στο περιβάλλον και την κοινωνική δομή, ο άνθρωπος και στις δύο περιοχές έρχεται αντιμέτωπος με διαχρονικά ζητήματα: τον έρωτα και τον θάνατο. Στη Μακεδονία, ο έρωτας και ο θάνατος μπορεί να είναι δραματικοί, συλλογικοί, ενταγμένοι στην ιστορική αφήγηση. Στην Ανάφη, πιο λιτοί αλλά εξίσου καθοριστικοί για την ανθρώπινη ύπαρξη. Στο απλό και το απέριττο κρύβεται το ίδιο βάθος. Η χάρμολυπη (χαρμο-λειπει)— αυτό το μείγμα χαράς και λύπης — είναι ιδανικό για να περιγράψει τον τρόπο που, παρά τις αντιθέσεις ελευθερίας-λογοκρισίας, απλότητας-ιστορικού βάρους, και πολιτισμικών διαφορών, και οι δύο τόποι (Μακεδονία και Ανάφη) συμμετέχουν σε μια κοινή ανθρώπινη μοίρα. Έρωτας και ο θάνατος, όπως ακριβώς και η χάρμολύπη, κουβαλούν αυτή τη διπλή όψη: την ελπίδα και τον πόνο, την ελευθερία και τον περιορισμό.»

Η Αλεξάνδρα Σαμπάλη έχασε τη γιαγιά της πριν από κάποιο καιρό. Μετά από έναν μήνα έχασε και τον παππού της. Ένας άνθρωπος με άνοια, έχασε τη γυναίκα του - που δεν θυμόταν. Μπορεί το συναίσθημα του κενού να παραμένει σε έναν άνθρωπο όταν η μνήμη του τον έχει αφήσει; Στα έργα της, αποκωδικοποιούνται υποσυνείδητες και συνειδητές εικόνες σε μια σύγχρονη μετάφραση, με κυρία χαρακτηριστικά την επαναληπτική μορφή- μοτίβο και την ροή, ενώ παράλληλα, παρουσιάζονται έντονα οι προβληματισμοί της εικαστικού σχετικά με την πολιτισμική μνήμη, την έννοια της ενοποίησης, τη λογοκρισία, την καταπίεση και την απαγόρευση μιας κουλτούρας.
Η έκθεση συμπεριλαμβάνει μια ηχητική εγκατάσταση με τραγούδια και ένα μοιρολόι της τοπικής διαλέκτου της Αλεξάνδρας Σαμπάλη. Τον ήχο έχει επεξεργαστεί ο Paris Tutera.
Κείμενο της Μαργαρίτας Γραμματικού